گزارش شصت و پنجمین جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون

شصت و پنجمین جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون

از:مجید امرابی

از مجید امرایی : شصت و پنجمین جشنوارهی بین المللی تئاتر" آوینیون" از روز ۶ ژوییه ۲۰۱۱ (۱۵ تیرماه ۱۳۹۰) کارش را آغاز کرد و تا 5 جولای ادامه داشت ، جشنواره ای که نخستین بار در سال ۱۹۴۷ توسط هنرمند مشهور فرانسوی " ژان ویلار " بنیان گذاشته شد و خیلی زود به یک رویداد مهم فرهنگی به ویژه به یکی از معتبرترین جشنوارههای تئاتری در جهان مبدل شد.

ژان ویلار و همکارانش برای علاقمند کردن مردم به ویژه جوانان به هنر تئاتر، ایوان کلیسای " پاپها " در آوینیون را صحنهی اصلی نمایشهای خود کردند . تا با بیرون کشیدن نمایش از صحنههای متعارف و سالختمان تئاترها ، شمار بزرگی از تماشاگران تئاتر را هر سال در فصل تابستان به این شهر بکشانند.

از ایران در سالهای گذشته به ویژه پیش از انقلاب اسلامی گروههای تئاتری زیادی در این جشنواره شرکت کرده اند و نیز در یکی از همین سالها یکی از گروههای تئاتری در ایران نمایشی تعزیه را در خیابانهای این شهر به اجرا درآورد .

در شصت و پنجمین جشنوارهی آوینیون قرار بود نمایش " تنها سگ اولی میداند چرا پارس میکند " به کارگردانی ابراهیم پشتکوهی با عنوان " مکبث زار" به اجرا درآید و اجرای آن تا آخرین روز جشنوارهی آوینیون همچنان ادامه داشته باشد .

این نمایش که کاری بود از گروه تئاتر "تیتوک " در بندر عباس با اقتباس آزاد از نمایشنامهی مکبث اثر شکسپیربود با بهرهگیری از بنمایههای آیینهای بومی و مراسم زار در جنوب ایران تولید شده بود که متاسفانه به دلیل برخی نا هماهنگی های سفارت فرانسه این گروه موفق به حضور در این جشنواره نشد .

اما گروهی 11 نفره از هنرمندان اساتید و مدیران تخصصی تئاتر متشکل از دکتر قطب الدین صادقی ، دکتر محمود عزیزی ، دکتر تاجبش فنائیان ، هادی مرزبان ، داریوش ارجمند ، ایرج راد ، مجید امرایی و حسین مسافر آستانه از جامعه تئاتری و همچنین معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دکتر حمید شاه آبادی و سید عباس عظیمی مشاور اجرایی و دو نفر به عنوان نیروی پشتیبانی و هماهنگی این معاونت به عنوان گروه کارشناسی و تخصصی موفق به حضور در این جشنواره شدند .

این گروه در مدت اقامت خود در کشور فرانسه علاوه بردیدن برخی از نمایش های بخش اصلی و بخش فرعی موفق شدند برخی از مهمترین مراکز تئاتری و هنری کشور فرانسه را نیز بازدید کنند .

هیات ایرانی شرکت کننده در جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون در حاشیه برپایی این رویداد مهم از برخی از مهمترین مراکز تئاتری کشور فرانسه هم دیدن کردند . این هیات عالی رتبه در مدت اقامت خود در این کشور از نمایش های صحنه ای .

1) " ژان خوشبخت " .

2) " ژاندارک ".

3) "بنفش".

4) " درس ".

5)" کلفت ها "

6) "جزیره بردگان" و همچنین از 15 نمایش خیابانی از کشورهای آفریقای جنوبی ، فرانسه ، آمریکا ، آلمان ، ایتالیا و مکزیک دیدن کردند .

این هیات همچنین از برخی از مهمترین مرکز هنری شهر پاریس و اوینوین بازدید کردیند از جمله .

1) مهمترین مرکز کتاب تئاتر شهر پاریس ( کتاب شکسپیر ) .

2) بازدید از موزه هنر های معاصر .

3) موزه لوور .

4) کلیسای نوتردام .

5) مهمترین مرکز تئاتر دانشگاهی شهر پاریس .

6) تئاتر شهر پاریس .

7) دفتر جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون و چندین تالار تئاتری و امکانات سالنی از دیگر برنامه های این هیات بود.

در این سفر با برنامه ریزی های به عمل آمده هیات ایرانی موفق به دیدن آثاری در بخش اصلی و جنبی جشنواره شد ، رایزنی مدیر کل هنرهای نمایشی و مدیر دفتر تئاتر خیابانی برای حضور چند گروه تئاتر خیابانی خارجی در جشنواره بین المللی تئاتر خیابانی مریوان و در صورت امکان اعزام گروه های تئاتر خیابانی ایرانی به این جشنواره با سرپرستان و مدیران تئاتری از دیگر برنامه های هیات ایرانی حاضر در جشنواره تئاتر اوینیون بود .

در جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون امسال بیش از20 نمایش صحنه ای در بخش اصلی و همچنین ۴۰ نمایش رقص و موسیقی در بخش رسمی که به " IN " معروف است و میتوان آن را " داخلی " ترجمه کرد اجرا شدند و همچنین نزدیک به یکهزار نمایش خیابانی ، صحنه ای ، رقص و پانتومیم در بخش حاشیهای یا " OFF " برگزار شد.

جشنواره بین المللی تئاتر اوینیون یکی از معتبرترین جشنواره های تئاتری جهان است جشنواره ای در دو بخش " اصلی " و " بخش فرعی " یا ( آف تئاتر) در طول برگزاری این جشنواره که حدود سه هفته است شهر اوینیون همه تئاتراست گروه های تئاتری در بخش اصلی نمایش های خود را در فضا هایی که از قبل طراحی شده است اجرا می کنند در این بخش مهمترین و جدید ترین تکنیک های روز اجرایی تئاتردیده می شود کارگردانان و تئوریسین های تئاتری از سراسر جهان گرد هم می آیند تا تکنیک های روز خود را معرفی کنند ، سالن هایی که از حیاط کلیسا گرفته تا تالارهای مجلل و کارگاه های کوچک نمایش، نمایش های آپارتمانی ، خیابانی درپارکینگ و پشت بام ها و...را شامل می شود .

دربخش فرعی یا همان آف هم که در واقع پر طرفدار ترین بخش این جشنواره به جهت جذب مخاطب است به دلیل گوناگونی و تنوع اجراها آثار بیشتری اجرا می شود آثاری به شیوه ها و سبک های مختلف از تئاتر آپارتمانی گرفته تا نمایش های آکروباتیک سیرکی ، تئاتری های خیابانی در فضا های متفاوت از حیاط خانه ها تا پشت بام ها پارکینگ ها و کافه ها و همین ها است که در مدت برگزاری جشنواره اوینیون را به بازار بزرگ تئاتر جهان تبدیل می کند .

گروههای تئاتری و موسیقی بخش آف تئاتر، هنرمندان میم و دلقک های آکروبات باز ، عروسک های غول پیکر و کوچک و میله ای همه و همه به هنرنمایی می پردازند و به هر طرف که سر می چرخانی تئاتر است و تئاتر .

از نیمروز تا پاسی از شب می گذرد و تو فقط ناظر بر تئاترهایی هستی که درهر گوشه گروهی جمع شده اند تا یا تئاتر ببینند و یا در مورد تئاتر صحبت کنند .

بازار گفت و گو ها گرم است هر کسی در مورد ظرفیت های نمایشی کشور خود و فرهنگ تئاتری کشورش می گوید و نسبت تئاتر خود را با تئاتر جهان ارزیابی و به رخ دیگران می کشد آوردگاه فرهنگ است وهنر .

در خیابان ها و کوچهها و میدانها به ویژه خیابان جمهوری و میدان " کاخ پاپها " هریک به شیوهای بخشی از نمایش خود را بازی میکنند و با پخش کارت پستال ها و پوستر های نمایش های خود برای جلب تماشاگران تبلیغ می کنند مسابقه ای فرهنگی برای جذب مخاطب بیشتر.

در و دیوار آوینیون در این مدت از تئاتر حرف می زند و دیگر هیچ اگر گذری از کنار هر گروه رد شوی حتما برای چند بار واژه تئاتررا از زبان آنها می شنوی که در مکالمات خود از آن استفاده می کنند .

در گوشه ای از این میدان بزرگ تئاتر زن و مرد سرخ پوستی را می بینی که مشغول اجرای یک نمایش بومی از فرهنگ خود هستند و تماشاگرانی که مشتاقانه در حال دیدن هستند نمایشگران با شکل و شمایل سرخ پوستی لباس های زیبا و آواز خواندن زیبا ترشان همزمان با اجرای تئاترخود سی دی های نمایش و موسیقی خود را هم عرضه می کنند و این برای ما جالب بود در گوشه ای دیگر گروهی نمایشی از ساحل عاج آمده تا نمایش های بومی و سنتی کشور های آفریقایی را معرفی کند کمی آن طرف تر زن و مردی جوان، خیمهشببازِی می کنند اهل کشور رومانی هستند. عروسکهای نوازندة جاز و ویولن، ویولنسِل، سنتور خود را حرکت میدادند ، نخ عروسکها را به دست بچهها می دهند تا برای لحظه ای نمایش خیمه شب بازی را تجربه کنند .

گروه های تئاتر خیابانی و کارناوالی از کشور های اروپایی چون آلمان ، ایتالیا ، روسیه ،مجارستان و کشورهای حوزه اسکاندیناوی و... در جای جای خیابان جمهوری و کوچه های پیرامون آن مشغول اجرا هستند و هر گروهی در گوشه ای معرکه گرفته است .

در گوشه ای از میدانگاه نمایش عروسکی که دو عروسک " آوازه خوان طاس " و " یک اسکلت " است که طنز جالبی در پس آن است آوازه خوان صدایی زیبا دارد که باعت رقص و جان گرفتن اسکلت شده است نمایشگران عروسکی دست بچه های علاقه مند را می گیرند و در حین بازی حرکت دادن عروسکها همراه با ضرباهنگ موسیقایی رهبریشان میکنند. ـ کمی آن طرفتر پیر مرد آکروبات باز اهل کشور تایلند مشغول اجرای نمایش خود است پارچه ای را به بالای دو تیرک بلند که از طریق یک طناب به هم متصل شده اند و قبل تعبیه شده است می اندازد سر پارچه را می گیرد و ازآن بالا میرود به بالای تیرک و طناب که می رسد شیرین کاری های نمایشی او چشم هر تماشاگری را به خود معطوف می دارد .

از خیابان و ازدحام و شلوغی که رد می شوی وارد تالار بزرگ کاخ پاپ ها می شوی همان جایی که قرار است نمایش " ژاندارک " از کشور هلند اجرا شود تالار حیاط یک کلیسای بزرگ و قدیمی است حدود پنج هزار نفر تماشاگر بر صندلی هایی که از قبل طراحی و چیده شده اند نشسته اند تالاری است که سقف آن آسمان است عمق صحنه دیوارهای فضای داخلی کلیسا است طراحی نور و موسیقی طوری است که به زیبا ترین شکل ممکن شما نمایش را می بینید .

داستان نمایش همان داستان معروف " ژاندارک قهرمان " است که به شیوه فیلم تئاتر اجرا می شود زیبا ترین بخش اجرا توجه کارگردان به ابعاد مختلف بازی بازیگر است شما در قالب تصویر و ویدئو پروژکتور در چهار بعد بازی بازیگر را می بینید حتی به کمک فیلم میزان سن ها طراحی شده است دوربین چنان کاشته شده که فاصه های واقعی بازیگران نسبت به همدیگر را در چهار بعد بازی می توان با طراحی کارگردان دید و این است تکنیک روز اجرای تئاتر که ما از آن دوریم ، هر چند اگر قرار باشد ارزیابی و مقایسه ای صورت گیرد جشنواره های تئاتر خودمان مثل جشنواره تئاتر فجر و کودک ونوجوان و آیینی و سنتی و... در برخی وجوه و جنبه های محتوایی و تکنیکی که به فرهنگ تئاتری مشرق زمین برمی گردد و تفاوت های تئاتر شرقی با غربی است ، یک سرو گردن از برخی تئاتر های اوینیون بالاتربودند .

نمایش ژاندارک تمام می شود در خارج از فضای کاخ پاپ ها تلخکی هایی از کشور فرانسه در میدانگاه ، پانتومیم بازی میکند ، جماعت زیادی از مردم محو تماشای هنرنمایی آنها شده اند .

کمی آن طرف تر نوازنده ای از کشور تاجیکستان همراه با بازی نمایشی مشغول نواختن فلوت است در حین نواختن با بازیگر مقابل چنان زیبا ارتباط نمایشی برقرار می کند که همه را جادو کرده است چنان زیبا می نوازد که تماشاگران مبهوت انگشتان و صدای ساز و البته حرکات نمایشی او او شده اند و هر چند دقیقه یک بار برایش کف می زنند .

به یاد هنرمندان بزرگ نمایش های آیینی و سنتی و حتی موسیقی مقامی کشورخودمان می افتم که جایشان واقعا خالی است نمایشگران تئاتر خیابانی هم جایشان خالی است اگر بودند حتما چشم ها را مسحورهنرنمایی خود می کردند .

کمی آنطرفتر گروهی مشغول نقاشی و طراحی هستند پیر مرد ایرانی که نامش حسین است در گوشه ای مشغول کشیدن کاریکاتوراست به گفته خودش ده سال است که دراین جشنواره حضور دارد و کارش هم همین است الحق که کاریکاتوریستی لایق است .

آن طرف تر کارناوالی با درشکه و افرادی با لباس های یک دست سرخ رنگ در حال گذشتن از خیابان جمهوری هستند نمایشی خیابانی و البته طنز و کمدی ، مردم به دنبال کارناوال در حال حرکت هستند درهر ایستگاه یک اتفاق جالب نمایشی رخ می دهد و البته با دخالت و مشارکت تماشاگران در هر مکان نمایشی متفاوت اجرا می کنند .

کمی آنطرف تر جوانی که صورت خود را با گریم به شکل دلقک ها در آورده در حال بازی است اطراف او هم چند بازیگر که موهایشان را به رنگ های سبز و سرخ و آبی رنگ کرده اند هم حرکاتی نمایشی انجام می دهند چندین توپ و حلقه را با نوای موسیقی به هوا پرتاب میکنند ، میچرخانند و پس از دست به دست شدن در نهایت توپ ها به نفر اول می رسد .

آن طرف تر گروهی نمایشی که از کشور قزاقستان آمده اند یک تئاتر خیابانی کامل را اجرا می کنند حکایت پسرکی است که در جنگلی بزرگ گم شده مردم را درخت می انگارد و به این وسیله آنها را در بازی خود مشارکت می دهد ، نمایشی ریتمیک که زمینة کارشان تار و تنبک است .

جلوتر که می رویم گروهی از کشور ژاپن نمایشی اعتراضی را آماده کرده اند داستان " انفجار نخستین بمب اتم در هیروشیما و ناکازاکی است جذابیت های خاصی دارد به کمک یونولیت حجم های بزرگی طراحی کرده اند که در حین اجرا با خود حمل می کنند .

امروز را تماما با تئاتر به نیمه شب رساندیم و ساعت حدود یک نیم صبح بود که شام خوردیم فردا همه گروه به دیدن نمایش " بنفش " رفتند نمایشی با جذابیت های زیبای بصری و تکنیکی و پس از آن نمایش " ژان خوشبخت " را دیدیم بعد از هر نمایش در لابی هتل به بحث و گفت و گو می نشستیم نظرات مختلفی در مورد شیوه اجرایی کارگردانی و بازیگری نمایش ها شنیده می شد استاد فنائیان سطح کیفی نمایش ها را پایین تر از جشنواره فجر خودمان می داند ، آقای مسافر تکنیک ها را جذاب و به روز می داند استاد ارجمند هم معتقد است هنرمندان ایرانی چیزی از آثاری که دیده است کم ندارند ، بحث من و استاد راد حول موضوع تکنیک ومحتوا گل می اندازد استاد مرزبان هم در بحث همراه می شود خلاصه جلسه ای خوب و پر بار برای حاضرین جلسه کاملا تخصصی است و سخنرانان هم همه از پیشکسوتان تئاتر ایران میدان مباحثه و تخصص است .

هر روز علاوه بر دیدن چند نمایش صحنه ای ده ها نمایش خیابانی را هم می شد دید با مدیر کل هنرهای نمایشی و گهگاه با حضور اساتید تئاتر با سرپرستان گروه ها به گفت و گو می نشینیم و از آنها برای حضور در ایران و در صورت امکان حضور گروه های ایرانی در جشنواره های تئاتر کشورهایشان گفت و گو می کنیم .

در انتهای یک خیابان نمایشی بدون کلام از کشور چین در حال اجرا است با دیدن این نمایش به یاد بازی های یاسر خاسب در تئاتر خودمان می افتم که چقدر شبیه به این شیوه اجرایی نمایش است .

هر چند هدف هر جشنواره ی زنده و پرتحرکی ، با توجه به آثار نویسندگان معاصر، هنر کارگردانی ، بازیگری و هنرهای جانبی تئاتراهمیت ارتباط میان هنرمند با تماشاگر است اما اوینیون چیز دیگری است مدلی غیر قابل تکرار در جشنواره های تئاتری جهان .

در بخش اصلی جشنواره از20 گروه دعوت شده 5 نمایش را ما دیدیم یعنی یک چهارم آثار بخش مسابقه هر چند همه گروه نه ، ولی من توانستم 5 نمایش از بخش اصلی را ببینم . بسیاری از نمایشها و هنرمندان برای نخستین بار به اوینیون آمده بودند از 20 نمایش بخش اصلی پانزده نمایش برای نخستین بار در سالنهای تئاتر جشنواره اوینیون و در حیاط کاخ پاپها و دیگر سالن ها به صحنه می رفتند کاتالوگ جشنواره را که دیدیم متوجه عظمت و بزرگی جشنواره شدم بیش از هزار نمایش در این جشنواره اجرا می شود و این کار هر جشنواره ای نیست .

خواب و خورندارم روز بعد به کمک یکی از ایرانیان مقیم اوینیون که دانشجویی تئاتر است (آقا رضا ) به دبیر خانه جشنواره می رویم 3 ساعت را به این کار اختصاص می دهیم در طول این سه ساعت با توضیحات مسئول دبیر خانه " ژان زوریج " با چهره های تاثیرگذار جشنواره تئاتر اوینیون از جمله " ژان مورو" ، " اگنس واردا" ، " اریان منوشکین" ، " والر نوارینا " و " ژان پیر ونسان" که به گفته وی از بانیان جشنواره اوینیون هستند آشنا می شویم .

او می گوید دردوره های گذشته نمایش های "سکوت کمونیستها " کار ژان پیر ونسان، " نیم پخته، خونچکان ، سرخشده روی زغال" کار "فدریگو گارسیا" و" رفتار غیرقانونی از " دیودُنه نیانگونا " با پشتیبانی تئاترهای شهر، مجموعة " ادامی" و هیئتهای مشاور روی صحنه آمده است .

کارگاههای تئاترهای شهر دکورهای " پاراوانها "، "صفحات هوپنوس" و "پروندة ناشناخته" را ساختند و دو فرستندة تلویزیونی " آرته " و " فرانس دو" " پروندة ناشناخته " از " والِر نووارینا " و " ریچارد سوم" کار "پتر ورلهست" را پخش کردند. و این تنها بخشی از خاطرات من در جشنواره اوینیون بود

۲۵ اَمرداد ۱۳۹۰ ۱۴:۳۲

پایگاه اطلاع رسانی هنر ایران